Μαμά χωρίς ενοχές: δεν χρειάζεται να είσαι τέλεια

Σκεφτόμουν τις προσταγές της κοινωνίας, και αποφάσισα να σας γράψω για το θέμα της “Τέλειας Μητέρας” καθώς είναι ένας μύθος που κατα τη γνώμη μου, προκαλεί τεράστιο βάρος στις σύγχρονες γυναίκες. Καθώς, οι φαντασιώσεις και οι προσδοκίες που έχει μία γυναίκα και η κοινωνία γύρω της ως προς το ρόλο της μητρότητας απέχουν άρδην από την πραγματικότητα που τελικά βιώνει. 

Θα ξεκινήσω από τη στιγμή που μια γυναίκα γίνεται μητέρα, από τη γεννα, όπου το σώμα μας βιώνει την μεγαλύτερη και πιο απότομη πτώση ορμονών που μπορεί να αντέξει ένας ανθρώπινος οργανισμός. Μια ή δυο μερες μετά τον τοκετό βιώνουμε ενα ορμονικό roller coaster, και το ιδιο μας το σώμα σαμποτάρει την φαντασίωση μας. Λόγω αυτών των αλλαγών γινόμαστε υπερευαίσθητές και συναισθηματικά ευάλωτες. Ο θυροειδης μας στη συνέχεια απορρυθμίζεται και αυτό μας προκαλεί μεγάλη κόπωση και έντονο άγχος ή υποτονικότητα. Φανταστείτε λοιπόν την παρακάτω  εικόνα,  μία μητέρα να κρατάει αγκαλιά το μωρό της και  οι ‘γύρω’ (κοινωνια, φιλοι, οικογένεια) της,  να περιμένουνε να πλέει σε πελάγη ευτυχίας όπου θα είναι η φανταστική τροφός η τέλεια μητέρα (η φαντασίωση), ενώ μέσα της επικρατεί ορμονική έκρηξη. Αυτή η ίδια μητέρα λοιπόν βιώνει συγχρόνως χαρά και θλίψη χωρίς να καταλαβαίνει τι της συμβαίνει, νιώθει χαμένη, μόνη και μπερδεμένη. Κάθεται μπροστά από ένα παράθυρο και μπορεί να κλαίει και να αισθάνεται αχάριστη, κακή μάνα και ανίκανη να χαρεί το νεογέννητο μωρό της. Αυτή η μητέρα χρειάζεται να γνωρίζει τι συμβαίνει μέσα της, να πληροφορηθεί για τον πόλεμο της χημείας που βιώνει το σώμα της, και πως είναι αδύνατο να είναι η 'τέλεια ατάραχη’ μητέρα που περιμένει η κοινωνία από αυτήν. Να γνωρίζει πως το μόνο που μπορεί μία γυναίκα μετά τη γέννα ρεαλιστικά να είναι, είναι μια ‘αρκετά καλή μαμά’ μέσα σε αυτήν την μεταβατική περίοδο όπου και το σώμα της και το μυαλό της έχουν εξαντληθεί. Και το πιο σημαντικο, να μην φοβάται να ζητήσει βοήθεια από τους ανθρώπους γύρω της. Μην ξεχνάμε πως “χρειάζεται ένα χωριό για να μεγαλώσει ένα παιδί", το οποίο σημαίνει πως μια μητέρα χρειαζεται τη στήριξη μιας ολόκληρης κοινότητας, (παππούδες, θείες, φίλους, δασκάλους, γείτονες, κ.ο.κ.) και όχι να μεγαλώνει μόνη μέσα σε ένα διαμέρισμα απομονωμένη ένα παιδί, αυτό είναι αφύσικο. Χρειάζεται στήριξη πάνω από όλα. 

Ευτυχώς λοιπόν που δεν υπάρχει η τέλεια μητέρα διότι αν υπήρχε η πίεση και το βάρος θα ήταν τόσο μεγάλο που θα ήτανε αβάσταχτο. Αυτό που υπάρχει όμως είναι, ένα συνεχές κυνήγι θεωρώ γύρω από τους ρόλους μίας γυναίκας και το κυνήγι της ‘τέλειας μαμάς’ τελικά είναι καθημερινό, καθώς η γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με μία συνεχή σύγκριση με τα τέλεια πρότυπα που συναντά στα social media, και όχι μόνο. Βλέπουμε, στις κοινωνικές πλατφόρμες κάθε μέρα,  γυναίκες που κρατάνε την σιλουέτα τους, το κέφι τους, τη διάθεσή τους, τη δουλειά τους, και τα παιδιά τους σε μία πλασματική εικόνα απόλυτης ευτυχιας, που απέχει πολύ από την πραγματικότητα μας και όμως καταφέρνει να μας δημιουργεί έντονα συναισθήματα και αντιδράσεις που μπορεί να οδηγήσουν στην αυτό -απορριψη, και στην κατάθλιψη.  Διότι τελικά το ‘Τέλεια’ μητέρα, η μαμά/γυναίκα/εργαζόμενη μας αρρωσταίνει ψυχικά και σωματικά. Και αυτό γίνεται διότι μεγαλώνοντας, έχουμε μέσα μας, μια εσωτερική αναπαράσταση, μια επιθυμία, ότι η Μητέρα, η “απόλυτη τροφός”, είναι μία ήρεμη δύναμη, είναι η γυναίκα που είναι πάντα εκεί με υπομονή και αγάπη, και τελικά έρχεται η προσγείωση η στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι ο ρόλος αυτός στην πραγματικότητα κουβαλάει μεγάλη κούραση, εντάσεις, αϋπνίες, και η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που νομίζαμε ότι θα είμαστε και σ' αυτό που η κοινωνία και οι γύρω μας περιμένουν από εμας, και τελικά αυτό που είμαστε, είναι τεράστια και μας δημιουργεί τις πρώτες μεγάλες ενοχές και τύψεις. Αυτό βέβαια δεν είναι ένα μοντέρνο φαινόμενο του Instagram, αλλά μια άποψη ριζωμενη στην ανθρώπινη ψυχολογία εδώ και χιλιάδες χρόνια.  Από την αρχαιότητα  άλλωστε, είχαμε στο μυαλό μας την μητέρα σαν την θεά Δήμητρα (Μητέρα Γη), όπου ήτανε η απόλυτη τροφός και η ύπαρξη της ξεκινούσε και τελείωνε στην κόρη της την Περσεφόνη. Όμως ακόμα και σε αυτόν τον αρχέγονο μύθο κρύβεται η μεγάλη αλήθεια ότι η Δήμητρα έπρεπε να συμβιβαστεί στην πραγματικότητα και έπρεπε να αποδεχτεί  ότι δεν μπορούσε να κρατά την Περσεφόνη για πάντα. Έπρεπε ακόμα και η θεά  να παραδεχτεί ότι δεν ορίζει και δεν ελέγχει τον κόσμο όλο. 

Η κοινωνία μας, κουβαλούσε και κουβαλάει ακόμα αυτά τα αρχέτυπα, και απαιτεί από εμάς να λειτουργούμε σαν να μην έχουμε άλλες ανάγκες, αλλά να  θυσιάζομαι τα πάντα στο βωμό του παιδιού μας κι αν κουραστούμε ή ζητήσουμε χρόνο για τον εαυτό μας συχνά αυτό που αντιμετωπίζουμε είναι επικριτικά βλέμματα, και απορριψη.  Μας ορίζει πως πρέπει να είμαστε μάνες αλλά και να μπορούμε να αντέχουμε τους πολλαπλούς ρόλους, της μητέρας, της συντρόφου, της  εργαζόμενης, της κόρης, της φίλης, της νοικοκυράς, και καταλήγουμε να εξαντλούμε τον εαυτό μας και αντί να νιώθουμε πετυχημένες να νιώθουμε τελικά ανεπαρκής. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν ότι δεν γίνεται, και κυρίως δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειες σε όλους τους ρόλους μας, χρειάζεται απλά να είμαστε ‘επαρκης’, αυτό που είπε ο Winnicott, αυτό που ανέφερα και παραπάνω, ότι φτάνει, να είμαστε μια ‘αρκετά Καλή μητέρα’. 

Ο μεγάλος αυτός  ψυχαναλυτής είπε το εξής απελευθερωτικό, ότι το μωρό/παιδί δε χρειάζεται μια τέλεια μητέρα που να ανταποκρίνεται μαγικά και άμεσα στην κάθε του ανάγκη, αλλά μια μητέρα που μπορεί και να αποτύχει, σταδιακά και ελεγχόμενα. Και είναι αυτή η αποτυχία της η οποία θα βοηθήσει τελικά το παιδί να αναπτύξει ανθεκτικότητα και έναν υγειη ψυχισμό (ανεξάρτητη προσωπικότητα), ώστε μεγαλώνοντας να μπορεί να προσαρμοστεί στον πραγματικό κόσμο καταλαβαίνοντας ότι το περιβάλλον του δεν περιστρέφεται μόνο γύρω από αυτό.  Αντιθέτως η ‘τέλεια μητέρα’ θα δημιουργήσει ένα παιδί που δεν θα μπορεί να αντιμετωπίσει την ματαίωση και θα είναι ανίκανο να ανταπεξέλθει σε στρεσογόνες και αγχογόνες καταστάσεις στη ζωή του. 

Δε χρειάζεται λοιπόν να είμαστε η τέλεια μητέρα, ούτε η απόλυτη τροφός ούτε να νιώθουμε ενοχές όταν νιώθουμε ότι αποτυγχάνουμε, η αποτυχία και τα λάθη είναι απαραίτητο μέρος της διαδρομής αυτής και είναι αυτή που μας κάνει ανθρώπινες. 

Μπορούμε να είμαστε η αληθινή μητέρα, η αρκετά καλή αυθεντική και συναισθηματικά διαθέσιμη για το παιδί μητέρα, η παρούσα μητέρα με τα ελαττώματα μας,  η μητέρα που φροντίζει το παιδί της χωρίς να είναι τέλεια, καθώς τα λάθη είναι μέρος της σχέσης και της ανάπτυξης του παιδιού. 

Θα κλείσω λοιπόν το άρθρο μου με το παρακάτω συγγραφικό απόσπασμα του Winnicott, καθώς τον θεωρώ σύμμαχο κάθε γυναίκας/μητέρας, 
“Η βάση για την ψυχική υγεία είναι η αρκετά καλή η μητρότητα, η οποία παρέχει στο βρέφος την δυνατότητα να ξεκινήσει να υπάρχει, να αρχίσει να νιώθει το σώμα του, να αρχίσει να γίνεται ο εαυτός του”. 

από την Ψυχολόγο Σοφία Αντύπα